กันฟ้าผ่าโซล่าเซลล์: SPD สำคัญแค่ไหน และติดตรงไหนถึงจะชัวร์?

ช่วงหน้าฝนทีไร คนใช้โซล่าเซลล์แบบผมก็อดกังวลเรื่องฟ้าผ่าไม่ได้ เพราะเคยเจอมากับตัว โดนฟ้าผ่าลงมาใกล้ๆ ขนาดไม่ได้โดนตรงๆ แต่อุปกรณ์บางตัวก็ยังพังไปเลย เล่นเอาเสียทั้งเวลา เสียทั้งเงินซ่อมไปเยอะ กว่าจะรู้ว่าเจ้า SPD (Surge Protection Device) หรืออุปกรณ์กันฟ้าผ่ากันไฟกระชากเนี่ย มันสำคัญขนาดไหน แล้วต้องติดยังไงให้ถูกจุด

จากประสบการณ์ตรงที่ต้องรื้อระบบมานั่งไล่เช็ค ผมได้ข้อสรุปและทริคดีๆ เกี่ยวกับการติดตั้ง SPD มาฝากทุกคนครับ จะได้ไม่ต้องมานั่งปวดหัวแบบผม

ทำไม SPD ถึงจำเป็นกว่าที่คิด?

หลายคนอาจจะคิดว่าฟ้าผ่ามันไม่ได้เกิดขึ้นบ่อยๆ หรอก แต่นึกภาพดูนะครับ ถ้าฟ้าผ่าลงมาใกล้ๆ แผงโซล่าเซลล์ของเรา มันไม่ได้แค่ทำให้อุปกรณ์พังแบบเห็นๆ เท่านั้นนะ แต่มันยังส่งผลให้เกิดไฟกระชากขนาดใหญ่ในระบบได้ ซึ่งไอ้ไฟกระชากนี่แหละตัวดีเลย มันสามารถทำลายอินเวอร์เตอร์และแผงโซล่าเซลล์ของเราได้ทั้งชุด ถึงแม้จะไม่ได้โดนฟ้าผ่าโดยตรงก็ตาม

• ป้องกันความเสียหายรุนแรง: SPD ช่วยดักจับแรงดันไฟเกินที่เกิดจากฟ้าผ่าหรือไฟกระชาก ไม่ให้มันพุ่งตรงเข้าสู่อุปกรณ์สำคัญอย่างอินเวอร์เตอร์และแผงโซล่าเซลล์
• ยืดอายุการใช้งาน: เมื่อไม่มีไฟกระชากมาทำร้าย อุปกรณ์ต่างๆ ในระบบก็จะทำงานได้ราบรื่นและมีอายุการใช้งานยาวนานขึ้น
• ประหยัดค่าใช้จ่าย: ดีกว่าต้องมานั่งซ่อมหรือเปลี่ยนอุปกรณ์ราคาแพงบ่อยๆ เพราะไม่ได้ติดตั้ง SPD ที่เหมาะสม

ติด SPD ตรงไหนถึงจะชัวร์ที่สุด?

นี่คือจุดที่สำคัญมาก หลายคนติด SPD แต่ติดผิดที่ก็เหมือนไม่ได้ติดอะไรเลย จากที่ผมศึกษาและลองมาหลายแบบ จุดที่ต้องติด SPD หลักๆ มี 2 จุดครับ

1. ฝั่ง DC (กระแสตรง) ก่อนเข้าอินเวอร์เตอร์

จุดนี้คือจุดแรกที่กระแสไฟจากแผงโซล่าเซลล์จะวิ่งเข้ามา ซึ่งเป็นจุดที่เสี่ยงต่อฟ้าผ่าและไฟกระชากมากที่สุด ควรติดตั้ง SPD สำหรับฝั่ง DC (DC SPD) โดยเลือกค่าแรงดัน (Uc) ให้เหมาะสมกับแรงดันสูงสุดของระบบโซล่าเซลล์ของคุณ ส่วนใหญ่จะเลือกใช้ SPD ที่มีค่าแรงดันประมาณ 1000VDC สำหรับระบบโซล่าเซลล์ทั่วไป

2. ฝั่ง AC (กระแสสลับ) หลังจากอินเวอร์เตอร์

หลังจากที่อินเวอร์เตอร์แปลงไฟจาก DC เป็น AC แล้ว ก็ยังมีความเสี่ยงจากไฟกระชากที่มาจากระบบสายส่งภายนอก หรือจากอุปกรณ์ไฟฟ้าอื่นๆ ในบ้านได้อีก จึงควรติดตั้ง SPD สำหรับฝั่ง AC (AC SPD) ในตู้ควบคุมไฟหลักของบ้าน โดยเลือกค่าแรงดัน (Uc) ให้เหมาะสมกับแรงดันไฟฟ้าในบ้าน เช่น 230VAC หรือ 400VAC

ระบบโซล่าเซลล์แบบไหนเสี่ยงกว่ากัน?

จากที่ผมสังเกต ระบบโซล่าเซลล์แบบ On-grid หรือระบบที่เชื่อมต่อกับสายส่งของการไฟฟ้า ดูเหมือนจะมีความเสี่ยงจากไฟกระชากได้ทั้งจากฟ้าผ่า และจากความผันผวนของแรงดันไฟจากการไฟฟ้าด้วย ทำให้การติดตั้ง SPD ทั้งฝั่ง DC และ AC มีความสำคัญมากๆ ครับ ส่วนระบบ Off-grid หรือระบบ Stand-alone ที่ไม่ได้เชื่อมต่อกับการไฟฟ้า แม้จะเสี่ยงเรื่องไฟกระชากจากสายส่งน้อยกว่า แต่ก็ยังมีความเสี่ยงจากฟ้าผ่าโดยตรงอยู่ดี ดังนั้น SPD ฝั่ง DC จึงยังคงจำเป็นอย่างยิ่ง

เลือก SPD แบบไหนดี?

SPD มีหลายประเภท แต่ที่นิยมใช้กับโซล่าเซลล์คือแบบ Type 2 หรือ Type 1+2 ที่สามารถรองรับกระแสฟ้าผ่าได้สูงและรวดเร็ว

• ค่าแรงดัน (Uc): ต้องสูงกว่าแรงดันสูงสุดของระบบ
• ค่ากระแสสูงสุด (Imax): ควรเลือกที่ค่า Imax สูงๆ เพื่อให้รองรับกระแสไฟกระชากได้มาก
• มีไฟแสดงสถานะ: รุ่นที่มีไฟบอกสถานะการทำงานจะช่วยให้เรารู้ได้ทันทีว่า SPD ยังทำงานปกติอยู่หรือไม่ ถ้าไฟดับหรือเปลี่ยนสีก็แสดงว่า SPD อาจจะเสียแล้ว ต้องเปลี่ยนใหม่ทันที

สรุปคือ การติดตั้ง SPD ในระบบโซล่าเซลล์ไม่ใช่แค่ทางเลือก แต่เป็นสิ่งจำเป็นที่ควรทำอย่างยิ่ง เพื่อปกป้องการลงทุนและยืดอายุการใช้งานอุปกรณ์ให้ยาวนานที่สุด อย่ารอให้เกิดเหตุแล้วค่อยมาแก้แบบผมเลยครับ

หากใครอยากเจาะลึกรายละเอียดเกี่ยวกับการเลือกและติดตั้ง SPD ให้ถูกจุดมากขึ้น ผมแนะนำให้ลอง คลิกอ่านต่อ ที่นี่ จะมีข้อมูลที่เป็นประโยชน์อีกเพียบครับ