SPD AC: ป้องกันอินเวอร์เตอร์ไฮบริดให้รอดพ้นฟ้าผ่า ต้องดูอะไรบ้าง?

ช่วงหน้าฝนนี่แหละครับ ที่ทำให้ผมปวดหัวกับเรื่องฟ้าผ่าบ่อยๆ เคยเจอเหตุการณ์ที่อินเวอร์เตอร์ไฮบริดพังเพราะไฟกระชากมาแล้ว เล่นเอาต้องเสียเวลาเสียเงินซ่อมไปเยอะ จากประสบการณ์ตรงที่เจอมา ทำให้ผมต้องมานั่งศึกษาเรื่อง Surge Protection Device (SPD) AC อย่างจริงจัง เพื่อไม่ให้เกิดเหตุการณ์ซ้ำรอยอีก วันนี้เลยอยากมาแชร์สิ่งที่ผมได้เรียนรู้และนำมาปรับใช้จริงในระบบโซลาร์เซลล์ของตัวเองครับ

1. ทำความเข้าใจระบบอินเวอร์เตอร์ไฮบริด

ก่อนอื่นต้องรู้ก่อนว่าอินเวอร์เตอร์ไฮบริดมันมีทั้งขาเข้าจากสายส่ง (Grid) และขาออกไปจ่ายโหลดในบ้าน ซึ่งแต่ละส่วนก็มีความเสี่ยงจากไฟกระชากไม่แพ้กันครับ เราต้องป้องกันทั้งสองทางไม่ให้มีจุดอ่อน ไม่งั้นก็เหมือนสร้างรั้วแต่เปิดประตูทิ้งไว้

2. เลือก SPD AC ให้ถูกเฟสและแรงดัน

นี่คือจุดสำคัญที่หลายคนพลาด เพราะ SPD ไม่ได้มีแบบเดียวที่ใช้ได้กับทุกระบบ เราต้องเลือกให้ตรงกับระบบไฟของเราครับ

• ระบบ 1 เฟส (Single Phase): ส่วนใหญ่จะเป็นระบบไฟบ้านทั่วไป 220V ตัว SPD ก็ต้องเลือกแบบ 1 เฟส 220V หรือ 230V ให้รองรับแรงดันสูงสุดของระบบ
• ระบบ 3 เฟส (Three Phase): สำหรับบ้านหรืออาคารที่ใช้ไฟเยอะๆ ระบบนี้จะซับซ้อนกว่า มีทั้งแบบ 3 เฟส 3 สาย หรือ 3 เฟส 4 สาย (มีสาย N) แรงดัน 380V หรือ 400V ตัว SPD ก็ต้องเป็นแบบ 3 เฟสที่รองรับแรงดันนั้นๆ และมีขั้วต่อสำหรับสาย N ด้วยถ้าเป็นระบบ 3 เฟส 4 สาย

การเลือกแรงดันของ SPD ก็สำคัญนะครับ ต้องไม่ต่ำกว่าแรงดันใช้งานของระบบ และควรเผื่อค่า Maximum Continuous Operating Voltage (Uc) ให้สูงกว่าแรงดันปกติเล็กน้อย เผื่อกรณีไฟเกินชั่วคราวครับ

3. ตำแหน่งติดตั้ง SPD AC ที่ครอบคลุม

จากที่ลองผิดลองถูกมา ผมสรุปได้ว่าควรติดตั้ง SPD AC อย่างน้อย 2 จุด เพื่อป้องกันทั้งขาเข้าและขาออกให้ครอบคลุมที่สุด

• จุดที่ 1: ฝั่ง AC Input จากการไฟฟ้า (ก่อนเข้าอินเวอร์เตอร์)

  จุดนี้สำคัญมากครับ เพราะฟ้าผ่าส่วนใหญ่ที่มากับสายส่งจะเข้ามาทางนี้ก่อน ถ้าเราไม่ป้องกันตรงนี้ อินเวอร์เตอร์เราก็รับไปเต็มๆ ควรติดตั้ง SPD AC ไว้ในตู้เมนเบรกเกอร์ หรือตู้ AC Combiner Box ที่ต่อจากมิเตอร์ของการไฟฟ้า ก่อนที่จะเข้าสู่ภาค AC Input ของอินเวอร์เตอร์ไฮบริด ยิ่งใกล้จุดที่สายไฟเข้ามาในอาคารมากเท่าไหร่ก็ยิ่งดีครับ เพราะจะช่วยดักจับไฟกระชากได้ตั้งแต่เนิ่นๆ

• จุดที่ 2: ฝั่ง AC Output ไปยังโหลด (หลังอินเวอร์เตอร์)

  แม้ว่าอินเวอร์เตอร์จะมีระบบป้องกันภายในอยู่แล้ว แต่การเพิ่ม SPD AC ที่ขาออกไปยังโหลดในบ้านก็ยังจำเป็นครับ เพราะบางครั้งไฟกระชากก็อาจจะเกิดจากอุปกรณ์ไฟฟ้าภายในบ้านเอง หรือมาจากสายส่งที่ไหลย้อนกลับเข้ามาในระบบได้ ถ้ามี SPD ตรงนี้ ก็จะช่วยปกป้องเครื่องใช้ไฟฟ้าในบ้านเราไม่ให้เสียหายไปด้วย ควรติดตั้งในตู้โหลดเซ็นเตอร์ (Load Center) หรือตู้เบรกเกอร์ที่จ่ายไฟไปยังเครื่องใช้ไฟฟ้าต่างๆ ในบ้านครับ

สรุปทริคติดตัว

การเลือกและติดตั้ง SPD AC ที่ถูกต้อง ช่วยลดความเสี่ยงความเสียหายจากไฟกระชากและฟ้าผ่าได้เยอะมากครับ สิ่งที่ผมยึดถือคือ

1. รู้ระบบไฟตัวเองว่ากี่เฟส กี่โวลต์
2. เลือก SPD ให้ตรงเฟส ตรงแรงดัน และค่า Uc เหมาะสม
3. ติด SPD อย่างน้อย 2 จุด คือก่อนเข้าอินเวอร์เตอร์จากกริด และหลังอินเวอร์เตอร์ก่อนไปจ่ายโหลด

ถ้ายังไม่แน่ใจ แนะนำให้ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ หรืออ่านข้อมูลเพิ่มเติมในบทความเชิงลึกได้ที่ SPD AC ระบบอินเวอร์เตอร์ไฮบริด เลือกกี่เฟส กี่โวลต์ ติดตรงไหนถึงครอบคลุมทั้งขาเข้าและขาออก เพื่อให้มั่นใจว่าระบบโซลาร์เซลล์ของเราได้รับการปกป้องอย่างสมบูรณ์แบบครับ